علت خونریزی لثه چیست؟ بررسی دلایل، روشهای درمان و راههای پیشگیری
خونریزی لثه هنگام مسواک زدن، استفاده از نخ دندان یا حتی گاهی بهصورت خودبهخودی، یکی از مشکلات شایع دهان و دندان است که بسیاری از افراد آن را تجربه میکنند. بعضی افراد تصور میکنند خونریزی لثه موضوعی طبیعی است و به دلیل فشار مسواک یا حساسیت لثه اتفاق میافتد؛ اما این علامت در بسیاری از موارد میتواند نشانه التهاب لثه یا شروع بیماریهای پریودنتال باشد.
لثه سالم معمولاً هنگام مسواک زدن و تمیز کردن بین دندانها خونریزی نمیکند. به همین دلیل، مشاهده خون بهصورت مکرر باید جدی گرفته شود. اگر علت خونریزی بهموقع تشخیص داده شود، در بسیاری از موارد میتوان با اصلاح بهداشت دهان و درمان مناسب از پیشرفت بیماری جلوگیری کرد.
اما علت خونریزی لثه چیست؟ آیا کمبود ویتامین میتواند باعث این مشکل شود؟ خونریزی لثه چگونه درمان میشود و چه زمانی باید به دندانپزشک مراجعه کرد؟
در این مقاله، مهمترین دلایل خونریزی لثه، روشهای تشخیص، درمان و راهکارهای پیشگیری را بررسی میکنیم.
خونریزی لثه نشانه چیست؟
خونریزی لثه معمولاً نشاندهنده تحریک یا التهاب بافت لثه است. لثهها بافتهای نرمی هستند که اطراف دندانها را احاطه میکنند و نقش مهمی در محافظت از ریشه دندان و استخوان اطراف آن دارند.
در حالت طبیعی، لثه سالم رنگ صورتی یا متناسب با رنگ طبیعی بافت دهان دارد، به دندانها چسبیده است و هنگام مسواک زدن خونریزی نمیکند.
اگر پلاکهای میکروبی روی دندانها و اطراف خط لثه تجمع پیدا کنند، ممکن است بافت لثه دچار التهاب شود. در این شرایط، لثه حساستر میشود و حتی تماس ملایم مسواک یا نخ دندان میتواند باعث خونریزی شود.
البته خونریزی همیشه به دلیل بیماری لثه نیست. آسیب مکانیکی، مصرف برخی داروها، اختلالات انعقاد خون و بعضی بیماریهای عمومی نیز میتوانند در ایجاد این مشکل نقش داشته باشند.
بنابراین، برای تشخیص علت اصلی باید علاوه بر بررسی وضعیت دهان و دندان، شرایط عمومی فرد و داروهای مصرفی نیز در نظر گرفته شوند.
شایعترین علتهای خونریزی لثه چیست؟
خونریزی لثه میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. شناخت این عوامل به انتخاب روش درمان مناسب کمک میکند.
۱. تجمع پلاک میکروبی روی دندانها
یکی از شایعترین دلایل خونریزی لثه، تجمع پلاک میکروبی است.
پلاک لایهای چسبنده و تقریباً بیرنگ از باکتریها و باقیمانده مواد غذایی است که بهطور مداوم روی سطح دندانها تشکیل میشود.
اگر این لایه با مسواک زدن و استفاده از نخ دندان بهدرستی پاک نشود، بهخصوص در ناحیه اتصال دندان و لثه تجمع پیدا میکند و میتواند باعث التهاب بافت لثه شود.
علائم مرتبط با تجمع پلاک عبارتاند از:
- قرمزی لثهها
- تورم و حساسیت بافت لثه
- خونریزی هنگام مسواک زدن
- بوی نامطبوع دهان
- احساس ناراحتی هنگام تمیز کردن دندانها
در مراحل اولیه، با اصلاح روش بهداشت دهان و پاکسازی حرفهای دندانها میتوان التهاب ناشی از پلاک را کنترل کرد.
۲. التهاب لثه یا ژنژیویت
ژنژیویت (Gingivitis) به التهاب لثه گفته میشود که معمولاً در اثر تجمع پلاک میکروبی ایجاد میشود.
در این وضعیت، لثه ممکن است قرمز، متورم و حساس شود و هنگام مسواک زدن یا استفاده از نخ دندان خونریزی کند.
یکی از نکات مهم درباره ژنژیویت این است که در مراحل اولیه معمولاً هنوز آسیب دائمی به استخوان نگهدارنده دندان وارد نشده است. به همین دلیل، با تشخیص و درمان بهموقع میتوان التهاب را کنترل کرد.
علائم شایع ژنژیویت شامل موارد زیر است:
- خونریزی هنگام مسواک زدن
- قرمزی لثه
- تورم و حساسیت
- بوی نامطبوع دهان
- خونریزی هنگام استفاده از نخ دندان
اگر التهاب لثه درمان نشود، در بعضی افراد ممکن است به بیماری پیشرفتهتری به نام پریودنتیت تبدیل شود.
۳. بیماری پریودنتیت یا عفونت بافتهای نگهدارنده دندان
پریودنتیت (Periodontitis) یکی از بیماریهای مهم لثه است که در اثر پیشرفت التهاب و آسیب به بافتهای نگهدارنده دندان ایجاد میشود.
در این بیماری، علاوه بر لثه، استخوان و سایر بافتهای اطراف دندان نیز ممکن است آسیب ببینند.
از علائم احتمالی پریودنتیت میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- خونریزی مکرر لثه
- عقبرفتگی لثه
- ایجاد فاصله میان لثه و دندان
- بوی نامطبوع مداوم دهان
- لق شدن دندانها در مراحل پیشرفته
- تغییر نحوه قرارگیری دندانها هنگام جویدن
درمان پریودنتیت به شدت بیماری بستگی دارد و ممکن است شامل جرمگیری عمیق، پاکسازی ریشه دندان و درمانهای تخصصی لثه باشد.
تشخیص زودهنگام این بیماری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا آسیب استخوانی ناشی از پریودنتیت ممکن است بهطور کامل قابل بازگشت نباشد.
۴. مسواک زدن با فشار زیاد یا استفاده از مسواک نامناسب
گاهی خونریزی لثه به دلیل آسیب مکانیکی ایجاد میشود.
استفاده از مسواک با الیاف سخت، وارد کردن فشار زیاد هنگام مسواک زدن یا حرکتهای نادرست میتواند به بافت لثه آسیب برساند.
در این شرایط ممکن است هنگام مسواک زدن متوجه خونریزی یا حساسیت در قسمت خاصی از لثه شوید.
برای کاهش احتمال آسیب:
- از مسواک نرم استفاده کنید.
- هنگام مسواک زدن فشار زیادی وارد نکنید.
- حرکات مسواک را آرام و کنترلشده انجام دهید.
- از مسواک زدن خشن و افقی با فشار زیاد خودداری کنید.
- مسواک را در فواصل منظم تعویض کنید.
با این حال، اگر خونریزی بهصورت مکرر ادامه دارد، نباید آن را صرفاً به فشار مسواک نسبت داد.
۵. استفاده نادرست از نخ دندان
افرادی که بهتازگی استفاده از نخ دندان را شروع کردهاند، ممکن است در روزهای ابتدایی با مقدار کمی خونریزی مواجه شوند؛ بهخصوص اگر لثه آنها از قبل ملتهب باشد.
همچنین وارد کردن ناگهانی نخ دندان به فضای بین دندانها و برخورد شدید آن با لثه میتواند باعث آسیب مکانیکی شود.
برای استفاده صحیح از نخ دندان، باید آن را بهآرامی وارد فضای بین دندانها کرد و با حرکت کنترلشده در امتداد سطح دندان تمیزکاری را انجام داد.
اگر با وجود استفاده صحیح، خونریزی ادامه پیدا کند، بهتر است وضعیت لثه توسط دندانپزشک بررسی شود.
۶. کمبود ویتامینها و مواد مغذی
تغذیه نامناسب و کمبود برخی مواد مغذی میتواند بر سلامت لثه تأثیر بگذارد.
ویتامین C در تولید کلاژن و حفظ سلامت بافتهای همبند نقش دارد. کمبود شدید این ویتامین میتواند باعث ضعف بافت لثه، تورم و خونریزی شود.
همچنین کمبود برخی مواد مغذی مانند ویتامین K که در فرایند انعقاد خون نقش دارد، ممکن است در بعضی شرایط با افزایش احتمال خونریزی همراه باشد.
با این حال، خونریزی لثه بهتنهایی نشانه قطعی کمبود ویتامین نیست و نباید بدون بررسی پزشکی اقدام به مصرف مکمل کرد.
۷. تغییرات هورمونی
تغییرات هورمونی در برخی دورههای زندگی میتوانند حساسیت لثه به پلاک میکروبی را افزایش دهند.
برای مثال، در دوران بارداری به دلیل تغییر سطح هورمونها، احتمال التهاب لثه و خونریزی هنگام مسواک زدن ممکن است افزایش پیدا کند.
همچنین برخی تغییرات هورمونی در دوران بلوغ و چرخه قاعدگی میتوانند بر واکنش بافت لثه تأثیر بگذارند.
در این شرایط، رعایت بهداشت دهان و معاینات منظم دندانپزشکی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
۸. مصرف برخی داروها
بعضی داروها ممکن است احتمال خونریزی را افزایش دهند یا بر وضعیت بافت لثه تأثیر بگذارند.
برای مثال:
- داروهای ضدانعقاد خون
- داروهای ضدپلاکت
- برخی داروهای مؤثر بر سیستم ایمنی
- بعضی داروهای مرتبط با فشار خون که ممکن است باعث بزرگ شدن بافت لثه شوند
اگر پس از شروع مصرف دارویی جدید، خونریزی لثه افزایش پیدا کرده است، باید موضوع را با پزشک یا دندانپزشک در میان بگذارید.
داروهای تجویزشده، بهویژه داروهای رقیقکننده خون، نباید بدون نظر پزشک قطع یا کم شوند.
۹. بیماریهای عمومی و اختلالات انعقاد خون
در برخی موارد، خونریزی لثه میتواند با بیماریهای عمومی ارتباط داشته باشد.
بیماریهایی مانند دیابت کنترلنشده ممکن است خطر بیماریهای لثه را افزایش دهند. همچنین برخی اختلالات خونی و مشکلات انعقاد خون میتوانند باعث خونریزی غیرطبیعی شوند.
اگر خونریزی لثه همراه با کبودیهای غیرمعمول، خونریزی بینی، ضعف شدید یا سایر علائم عمومی باشد، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.
چگونه خونریزی لثه تشخیص داده میشود؟
تشخیص علت خونریزی لثه تنها بر اساس مشاهده خون امکانپذیر نیست. دندانپزشک باید وضعیت بافت لثه، دندانها و عوامل احتمالی مؤثر را بررسی کند.
مراحل ارزیابی ممکن است شامل موارد زیر باشند:
۱. بررسی سابقه پزشکی: داروهای مصرفی، بیماریهای زمینهای، سابقه خانوادگی و زمان شروع خونریزی بررسی میشوند.
۲. معاینه لثه: رنگ، تورم، حساسیت و وضعیت اتصال لثه به دندان ارزیابی میشود.
۳. بررسی عمق پاکتهای لثه: در صورت نیاز، با ابزار مخصوص عمق فضای بین لثه و دندان اندازهگیری میشود.
۴. بررسی میزان جرم و پلاک: تجمع پلاک و جرم در اطراف دندانها بررسی میشود.
۵. تصویربرداری: در صورت مشکوک بودن به آسیب استخوانی یا بیماری پیشرفته لثه، ممکن است رادیوگرافی درخواست شود.
اگر احتمال وجود یک مشکل عمومی یا اختلال خونی مطرح باشد، ممکن است مراجعه به پزشک و انجام آزمایشهای تکمیلی نیز ضروری باشد.
خونریزی لثه چگونه درمان میشود؟
درمان خونریزی لثه به علت اصلی، شدت التهاب و وضعیت سلامت عمومی فرد بستگی دارد.
۱. اصلاح روش مسواک زدن و بهداشت دهان
اگر علت خونریزی تجمع پلاک یا آسیب ناشی از مسواک زدن باشد، اصلاح روش بهداشت دهان اهمیت زیادی دارد.
استفاده از مسواک نرم، خمیردندان حاوی فلوراید و نخ دندان میتواند به کاهش تجمع پلاک و کنترل التهاب کمک کند.
بهتر است دندانها حداقل دو بار در روز و با روش صحیح تمیز شوند.
۲. جرمگیری و پاکسازی حرفهای دندانها
اگر پلاک میکروبی به جرم سخت تبدیل شده باشد، مسواک و نخ دندان بهتنهایی نمیتوانند آن را بهطور کامل از بین ببرند.
در چنین شرایطی، دندانپزشک با استفاده از ابزارهای تخصصی، جرم و رسوبات را از سطح دندان و اطراف خط لثه پاک میکند.
جرمگیری میتواند به کنترل التهاب لثه ناشی از تجمع جرم کمک کند.
۳. جرمگیری عمیق یا روت پلنینگ
در مواردی که بیماری لثه پیشرفت کرده و پاکتهای لثهای ایجاد شدهاند، ممکن است درمانی به نام جرمگیری عمیق یا تسطیح سطح ریشه انجام شود.
در این روش، پلاک و جرم از زیر خط لثه پاک میشوند و سطح ریشه دندان نیز تمیز میشود.
هدف این درمان کاهش عوامل التهابزا و کمک به بهبود وضعیت بافتهای اطراف دندان است.
۴. درمان تخصصی بیماریهای لثه
اگر پریودنتیت پیشرفته باشد، ممکن است به درمانهای تخصصیتری نیاز باشد.
بسته به شدت بیماری، این درمانها میتوانند شامل جراحی لثه، روشهای بازسازی بافت یا سایر اقدامات پریودنتال باشند.
انتخاب روش مناسب پس از بررسی میزان آسیب به بافتهای نگهدارنده دندان انجام میشود.
۵. بررسی عوامل عمومی و دارویی
اگر خونریزی به دلیل داروها، بیماریهای عمومی یا اختلالات انعقاد خون باشد، باید علت زمینهای نیز بررسی شود.
در این شرایط ممکن است همکاری میان دندانپزشک و پزشک معالج ضروری باشد.
درمان خانگی خونریزی لثه؛ چه کارهایی میتوان انجام داد؟
بعضی اقدامات خانگی میتوانند به کاهش تحریک لثه و حفظ بهداشت دهان کمک کنند؛ اما نباید جایگزین تشخیص و درمان علت اصلی خونریزی شوند.
مهمترین اقدامات مراقبتی عبارتاند از:
۱. مسواک زدن ملایم
از مسواک نرم استفاده کنید و دندانها را با حرکات آرام تمیز کنید. به دلیل خونریزی، مسواک زدن را بهطور کامل کنار نگذارید؛ زیرا تجمع بیشتر پلاک میتواند التهاب را تشدید کند.
۲. استفاده صحیح از نخ دندان
نخ دندان به پاکسازی نواحی بین دندانها کمک میکند؛ قسمتهایی که مسواک بهخوبی به آنها دسترسی ندارد.
۳. شستوشوی دهان با آب نمک ولرم
در برخی شرایط، شستوشوی ملایم دهان با آب نمک ولرم میتواند به کاهش موقت ناراحتی کمک کند. با این حال، این روش درمان قطعی التهاب لثه یا بیماری پریودنتال نیست.
۴. مصرف مواد غذایی متنوع و مغذی
استفاده از میوهها، سبزیجات و منابع غذایی حاوی ویتامینها و مواد معدنی به حفظ سلامت عمومی و بافتهای دهان کمک میکند.
۵. پرهیز از مصرف دخانیات
سیگار میتواند سلامت لثه را مختل کند و روند ترمیم بافتها را تحت تأثیر قرار دهد.
نکته مهم: استفاده خودسرانه از آنتیبیوتیک، مواد ضدعفونیکننده قوی یا مکملهای غذایی برای درمان خونریزی لثه توصیه نمیشود.
ارتباط سلامت لثه با ایمپلنت دندان
سلامت لثه تنها برای حفظ دندانهای طبیعی اهمیت ندارد، بلکه نقش مهمی در موفقیت و ماندگاری ایمپلنت دندان نیز ایفا میکند.
پس از کاشت ایمپلنت، بافتهای اطراف پایه باید سالم باقی بمانند تا از تجمع پلاک، التهاب و آسیب به استخوان اطراف جلوگیری شود.
یکی از مشکلات احتمالی پس از کاشت ایمپلنت، التهاب مخاط اطراف ایمپلنت یا موکوزیت پریایمپلنت است.
این وضعیت ممکن است با علائمی مانند قرمزی، تورم و خونریزی هنگام معاینه همراه باشد. اگر التهاب ادامه پیدا کند و با تحلیل استخوان اطراف ایمپلنت همراه شود، احتمال ابتلا به پریایمپلنتیت مطرح میشود.
علائم احتمالی مشکلات اطراف ایمپلنت عبارتاند از:
- خونریزی هنگام تمیز کردن اطراف ایمپلنت
- قرمزی یا تورم لثه
- حساسیت بافت اطراف ایمپلنت
- بوی نامطبوع یا ترشح از ناحیه ایمپلنت
- افزایش عمق پاکت اطراف ایمپلنت
- تحلیل استخوان در بررسیهای تصویربرداری
البته خونریزی بهتنهایی برای تشخیص پریایمپلنتیت کافی نیست و بررسی تخصصی ضروری است.
افرادی که ایمپلنت انجام دادهاند باید بهداشت اطراف پایه و روکش را جدی بگیرند و برای معاینات دورهای مراجعه کنند.
چگونه از خونریزی لثه و بیماریهای آن پیشگیری کنیم؟
پیشگیری از بیماریهای لثه در بسیاری از موارد با رعایت اصول ساده اما منظم بهداشت دهان امکانپذیر است.
۱. رعایت بهداشت روزانه دهان
دندانها را روزی دو بار با مسواک نرم و خمیردندان حاوی فلوراید تمیز کنید.
همچنین استفاده روزانه از نخ دندان یا ابزارهای بیندندانی مناسب برای پاکسازی فضای بین دندانها ضروری است.
۲. مراجعه منظم به دندانپزشک
معاینات دورهای کمک میکنند مشکلاتی مانند التهاب لثه، تجمع جرم و بیماریهای پریودنتال در مراحل اولیه شناسایی شوند.
فاصله بین مراجعات برای همه افراد یکسان نیست و با توجه به وضعیت سلامت دهان و عوامل خطر تعیین میشود.
۳. کنترل بیماریهای زمینهای
افراد مبتلا به دیابت باید برای کنترل قند خون خود برنامه درمانی مناسبی داشته باشند؛ زیرا کنترل نامناسب دیابت میتواند احتمال بیماریهای لثه و مشکلات ترمیمی را افزایش دهد.
۴. ترک مصرف دخانیات
مصرف دخانیات یکی از عوامل خطر مهم برای بیماریهای لثه است. ترک سیگار میتواند به بهبود سلامت بافتهای دهان کمک کند.
۵. تغذیه مناسب
مصرف مواد غذایی متنوع، سبزیجات، میوهها و منابع پروتئینی میتواند به تأمین مواد مغذی موردنیاز بدن کمک کند.
۶. توجه به علائم اولیه بیماری
قرمزی، تورم، حساسیت و خونریزی لثه نباید نادیده گرفته شوند. بررسی این علائم در مراحل اولیه میتواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند.
چه زمانی باید برای خونریزی لثه به دندانپزشک مراجعه کرد؟
اگر خونریزی لثه فقط یک بار و پس از وارد کردن فشار غیرمعمول به بافت ایجاد شده باشد، ممکن است ناشی از آسیب مکانیکی باشد.
اما در شرایط زیر بهتر است برای معاینه به دندانپزشک مراجعه کنید:
- خونریزی هنگام مسواک زدن بهصورت مکرر اتفاق میافتد.
- لثهها قرمز، متورم یا حساس شدهاند.
- خونریزی بدون تحریک و بهصورت خودبهخودی رخ میدهد.
- بوی نامطبوع دهان بهطور مداوم وجود دارد.
- لثه از سطح دندان عقبنشینی کرده است.
- دندانها دچار لقشدگی شدهاند.
- اطراف ایمپلنت دچار خونریزی یا تورم شده است.
- با وجود رعایت بهداشت دهان، خونریزی همچنان ادامه دارد.
اگر خونریزی شدید یا کنترلنشده باشد، یا همراه با ضعف، سرگیجه، کبودی غیرمعمول یا خونریزی در نقاط دیگر بدن رخ دهد، ارزیابی فوری پزشکی لازم است.
جمعبندی؛ برای درمان خونریزی لثه چه باید کرد؟
خونریزی لثه یکی از علائمی است که میتواند به دلیل تجمع پلاک میکروبی، التهاب لثه، بیماری پریودنتال، آسیب ناشی از مسواک زدن، کمبودهای تغذیهای، مصرف برخی داروها یا بیماریهای عمومی ایجاد شود.
در بسیاری از موارد، التهاب ناشی از تجمع پلاک با اصلاح بهداشت دهان و پاکسازی حرفهای دندانها قابل کنترل است. با این حال، در صورت پیشرفت بیماری ممکن است درمانهای تخصصیتری موردنیاز باشد.
بهترین راه برای پیشگیری از عوارض، توجه به علائم اولیه، مسواک زدن اصولی، استفاده منظم از نخ دندان و مراجعه دورهای به دندانپزشک است.
اگر هنگام مسواک زدن یا تمیز کردن اطراف ایمپلنت متوجه خونریزی مکرر شدهاید، بهتر است علت آن را نادیده نگیرید. معاینه تخصصی میتواند به تشخیص دقیق مشکل و انتخاب روش درمان مناسب کمک کند.
دکتر توحید ثابتمقدم
در مطب دکتر توحید ثابتمقدم، وضعیت سلامت دندانها و لثه بررسی میشود تا در صورت وجود التهاب یا بیماریهای لثه، اقدامات درمانی متناسب با شرایط هر بیمار پیشنهاد شود.
سؤالات متداول درباره خونریزی لثه
آیا خونریزی لثه هنگام مسواک زدن طبیعی است؟
خیر. خونریزی مکرر هنگام مسواک زدن معمولاً طبیعی نیست و میتواند نشانه التهاب لثه یا تجمع پلاک میکروبی باشد. بهتر است علت آن بررسی شود.
آیا خونریزی لثه نشانه کمبود ویتامین است؟
در برخی موارد، کمبود ویتامینهایی مانند ویتامین C یا K میتواند در خونریزی نقش داشته باشد؛ اما شایعترین علت خونریزی لثه التهاب ناشی از پلاک میکروبی است. تشخیص کمبود ویتامین به بررسی پزشکی نیاز دارد.
آیا جرمگیری باعث خونریزی لثه میشود؟
در صورتی که لثه از قبل ملتهب باشد، ممکن است هنگام جرمگیری یا مدت کوتاهی پس از آن خونریزی مشاهده شود. این موضوع باید با توجه به وضعیت لثه و شدت خونریزی ارزیابی شود.
آیا باید هنگام خونریزی لثه مسواک زدن را متوقف کرد؟
خیر. کنار گذاشتن بهداشت دهان میتواند باعث تجمع بیشتر پلاک و تشدید التهاب شود. باید با مسواک نرم و روش صحیح، دندانها را بهآرامی تمیز کرد.
آیا خونریزی لثه میتواند باعث افتادن دندان شود؟
خونریزی بهتنهایی باعث افتادن دندان نمیشود؛ اما اگر ناشی از پریودنتیت پیشرفته باشد، آسیب به استخوان و بافتهای نگهدارنده میتواند در نهایت باعث لق شدن و از دست رفتن دندان شود.
آیا خونریزی لثه در بارداری خطرناک است؟
تغییرات هورمونی دوران بارداری میتوانند حساسیت لثه به پلاک را افزایش دهند و باعث التهاب و خونریزی شوند. رعایت بهداشت دهان و معاینه دندانپزشکی در این دوران اهمیت دارد.
آیا خونریزی لثه بعد از کاشت ایمپلنت طبیعی است؟
مقدار کمی خونریزی در ساعات ابتدایی پس از جراحی ممکن است رخ دهد؛ اما خونریزی مداوم، افزایش تورم یا خونریزی جدید در اطراف ایمپلنت پس از دوره ترمیم باید توسط دندانپزشک بررسی شود.